Kierownik projektu w WAT: dr inż. Jakub Nawała

Skażenie Bałtyku i Skagerraku zatopioną amunicją chemiczną i konwencjonalną stanowi poważne zagrożenie dla ekosystemu i gospodarki. Projekt ma na celu przyspieszenie działań w tym zakresie poprzez stworzenie mapy drogowej obejmującej rekomendacje, priorytetyzację lokalizacji, monitoring oraz bezpieczne, ekologiczne metody remediacji, realizowane we współpracy międzynarodowej.

Data rozpoczęcia projektu: 01-01-2025

Data zakończenia projektu: 28-02-2027

Słowa kluczowe: amunicja, bojowe bojowe środki trujące, materiały materiały wybuchowe, remediacja

Dyscyplina naukowa (Ustawa 2.0): nauki chemiczne (NCH): 100%

Numer projektu: AZ_Interreg_15012026

Numer SAP / zlecenia: 502-000362-W900-35

Projekt „Mapa drogowa remediacji morskiej amunicji w Morzu Bałtyckim” – MUNIMAP bazuje na rezultatach wieloletniej współpracy międzynarodowej rozwijanej w ramach projektów programu Interreg Region Morza Bałtyckiego, takich jak CHEMSEA, DAIMON oraz DAIMON2. Inicjatywy te doprowadziły do istotnego postępu w zakresie wiedzy naukowej, wzrostu świadomości społecznej oraz wzmocnienia zdolności instytucjonalnych właściwych organów administracji publicznej w obszarze identyfikacji, oceny ryzyka oraz zarządzania problemem zatopionej amunicji morskiej w regionie Morza Bałtyckiego.

Niemcy jako pierwszy kraj regionu wdrożyły krajowy program remediacji i neutralizacji zatopionej amunicji, dysponujący budżetem w wysokości 100 mln euro, którego praktyczna realizacja, obejmująca m.in. oczyszczanie obszaru Zatoki Lubeckiej, została zaplanowana na rok 2024. Również w Polsce planowane jest uruchomienie narodowego programu badawczo-operacyjnego w tym samym okresie. Pomimo że poszczególne państwa regionu znajdują się na zróżnicowanych etapach rozwiązywania tego problemu, jego transgraniczny charakter jednoznacznie wskazuje, iż skuteczne zarządzanie zagrożeniami związanymi z amunicją morską jest możliwe wyłącznie poprzez podejście ponadnarodowe, oparte na ścisłej współpracy międzynarodowej oraz zaangażowaniu szerokiego grona interesariuszy.

Głównym celem projektu MUNIMAP jest aktywizacja, przyspieszenie oraz koordynacja działań krajowych ukierunkowanych na remediację zatopionej amunicji w Morzu Bałtyckim. Wizją projektu jest Bałtyk, w którym zatopiona amunicja stanowi zagrożenie monitorowane i kontrolowane, a w miarę możliwości – całkowicie wyeliminowane. Obecnie realizację tego celu ogranicza szereg kluczowych barier:

• Występują istotne niespójności w ramach regulacji prawnych i polityki dotyczącej zatopionej amunicji, w szczególności w kontekście potencjalnych transgranicznych oddziaływań środowiskowych oraz amunicji zawierającej bojowe środki trujące. Kompetencje i zakres odpowiedzialności poszczególnych jednostek administracyjnych są często niejednoznacznie określone, co utrudnia skuteczne planowanie i wdrażanie działań remediacyjnych.
• Ograniczone zasoby finansowe i techniczne wymuszają konieczność priorytetyzacji obszarów zanieczyszczonych. Oprócz opracowanego w ramach projektu DAIMON narzędzia wspomagania decyzji, niezbędne jest pozyskiwanie wiarygodnych danych empirycznych dotyczących aktualnych procesów zachodzących w miejscach zatopienia amunicji, takich jak tempo korozji czy wycieki substancji niebezpiecznych. Wymaga to systematycznego, długookresowego monitoringu parametrów środowiskowych.
• Dostępne metody monitorowania i remediacji nie zostały dotychczas kompleksowo przetestowane w specyficznych warunkach środowiskowych Morza Bałtyckiego. Identyfikacja i walidacja odpowiednich rozwiązań technologicznych jest kluczowa dla oszacowania czasu trwania działań, kosztów ich realizacji oraz ryzyka środowiskowego związanego z utylizacją amunicji.
• Istnieje pilna potrzeba monitorowania trwających oraz planowanych prac budowlanych i remediacyjnych na obszarach morskich, gdyż ingerencja w dno morskie może prowadzić do niekontrolowanego uwalniania substancji toksycznych, stanowiących zagrożenie zarówno dla pracowników sektora offshore, jak i dla ekosystemów morskich, potencjalnie prowadząc do katastrof ekologicznych o dużej skali. Dodatkowo, niektóre metody remediacyjne mogą wywoływać negatywne skutki dla organizmów wrażliwych, w tym ssaków morskich.

Projekt MUNIMAP odpowiada na zidentyfikowane wyzwania poprzez opracowanie modułowej, elastycznej mapy działań remediacyjnych, dostosowywanej do uwarunkowań instytucjonalnych, prawnych i środowiskowych poszczególnych krajów regionu Morza Bałtyckiego. Poszczególne komponenty mapy – obejmujące aspekty polityczne, administracyjne, wybór lokalizacji priorytetowych, systemy monitoringu oraz metody remediacji – będą wspólnie opracowywane, testowane i walidowane we współpracy z docelowymi użytkownikami projektu, w szczególności z organami odpowiedzialnymi za zarządzanie obszarami morskimi.