Nobla z chemii organicznej komentuje płk Przemysław KULA

wpis w: Bez kategorii 0
nagroda nobla z chemii organicznej

„Klik chemia to wysokowyda­jne, szy­bkie reakc­je, które prowadzą do złożonych pro­duk­tów, odby­wa­jące się w łagod­nych roz­puszczal­nikach, częs­to w wodzie. Prace w WAT doty­czą m.in. bioor­tog­o­nal­noś­ci, czyli prowadzenia reakcji klik w żywych komórkach bez negaty­wnej ingerencji w prze­bieg pro­cesów fizjo­log­icznych” – mówi płk dr hab. inż. Prze­mysław Kula, prof. WAT z Wydzi­ału Nowych Tech­nologii i Chemii Wojskowej Akademii Tech­nicznej.

Tegoroczny­mi lau­re­ata­mi Nagrody Nobla w dziedzinie chemii za pracę nad innowa­cyjną metodą syn­tezy organ­icznej tzw. click chem­istry zostali: Car­olyn R. Bertozzi (Uni­w­er­sytet Stan­for­da, USA), Morten Mel­dal (Uni­w­er­sytet w Kopen­hadze, Dania) i Karl Bar­ry Sharp­less (Scripps Research Insti­tute w La Jol­la, Kali­for­nia, USA). Dzię­ki tej metodzie w prosty sposób moż­na tworzyć złożone cząstecz­ki i badać żywe komór­ki bez szkody dla nich samych.

Słowem kluczem tegorocznej Nagrody Nobla z chemii jest poję­cie Click Chem­istry, sfor­mułowane przez prof. Sharp­lessa w 2001 r.

Jak wyjaś­nia płk Kula, najlep­szym przykła­dem reakcji typu klik, jest reakc­ja cyk­load­dy­cji Huis­ge­na, w której otrzymy­wane są 1,2,3‑triazolopochodne, nazy­wanej „cream of the crop” klik chemii. Nieste­ty prof. Rolf Huis­gen zmarł w 2020 roku, nie doczekawszy praw­dopodob­ne­go współudzi­ału w nagrodzie.

Naukowiec pod­kreśla, że tegoroczni lau­reaci to chemi­cy organ­i­cy. Jego zdaniem potwierdza to rangę chemii organ­icznej, zwłaszcza w aspekcie prowadzenia reakcji organ­icznych w niesprzy­ja­ją­cych warunk­ach, jaki­mi są specy­ficzne mikrore­ak­to­ry – orga­nizmy żywe, zapew­ni­a­jąc min­i­mal­ną ingerencję w prze­bieg nor­mal­nych pro­cesów komórkowych.

„Taką właśnie bioor­tog­o­nal­noś­cią charak­teryzu­ją się reakc­je klik chemii, które badali nasi absol­wen­ci. Przykła­dem jest pra­ca dyplo­mowa mgr inż. Klaudii Łuczak doty­czą­ca foto­chemicznej syn­tezy siar­czków winy­lowych, obro­niona w 2021 roku” – mówi płk Kula.

Lau­re­at nagrody pro­fe­sor Sharp­less jest jedynym żyją­cym chemikiem, który otrzy­mał Nagrodę Nobla z chemii dwukrot­nie, pier­wszą otrzy­mał w roku 2001 za katal­izę asym­e­tryczną.

Ewa Jankiewicz

rzecznik pra­sowy WAT