ZAKŁAD FIZYKI CIAŁA STAŁEGO

Zakład Fizy­ki Cia­ła Sta­łe­go (ZFCS) powstał w poło­wie lat 60-tych ubie­głe­go wie­ku, kie­dy to ówcze­sny Rek­tor Aka­de­mii gen. dyw. Syl­we­ster Kali­ski, czło­nek rze­czy­wi­sty PAN, powo­łał Kate­drę Fizy­ki Cia­ła Sta­łe­go (obec­nie ZFCS). Obo­wiąz­ki pierw­sze­go Sze­fa Kate­dry powie­rzył wte­dy prof. Edmun­do­wi Igra­so­wi, uprzed­nio pra­cow­ni­ko­wi Insty­tu­tu Fizy­ki Doświad­czal­nej Uni­wer­sy­te­tu War­szaw­skie­go. Zaini­cjo­wał on wte­dy bada­nia tel­lur­ku kad­mo­wo-rte­cio­wy­ego (HgCd­Te) jako nowe­go pół­prze­wod­ni­ko­we­go roz­two­ru sta­łe­go do kon­struk­cji detek­to­rów pod­czer­wie­ni. Z upły­wem cza­su głów­nym kre­ato­rem tej nowej tema­ty­ki nauko­wej Zakła­du stał się prof. Józef Pio­trow­ski.

Dwa­dzie­ścia lat po utwo­rze­niu zakła­du roz­po­czę­ła dzia­łal­ność fir­ma inno­wa­cyj­na Vigo, któ­rej głów­nym celem była komer­cja­li­za­cja osią­gnięć nauko­wych zespo­łu ZFCS w zakre­sie kon­struk­cji dłu­go­fa­lo­wych detek­to­rów pod­czer­wie­ni z HgCd­Te pra­cu­ją­cych w tem­pe­ra­tu­rze zbli­żo­nej do tem­pe­ra­tu­ry poko­jo­wej. Z upły­wem cza­su ZFCS stał się głów­nym zaple­czem kadro­wym nowo powsta­łej fir­my komer­cyj­nej.

W tym też okre­sie lat 80-tych ubie­głe­go wie­ku w ZFCS pod­ję­to tema­ty­kę badań nowych mate­ria­łów przy­dat­nych do kon­struk­cji detek­to­rów pod­czer­wie­ni – głów­nie takich roz­two­rów sta­łych jak PbSn­Te, HgZn­Te, InAsSb i nowej gene­ra­cji detek­to­rów pod­czer­wie­ni ze stud­ni kwan­to­wych i super­sie­ci. Doro­bek tego okre­su był pod­sta­wą do przy­zna­nia w 1997 roku prof. Anto­niem Rogal­skie­mu Nagro­dy Fun­da­cji na Rzecz Nauki Pol­skiej w dzie­dzi­nie nauk tech­nicz­nych.

W 2003 roku utwo­rzo­no wspól­ne labo­ra­to­rium epi­tak­sji HgCd­Te ze związ­ków meta­lor­ga­nicz­nych Meta­lor­ga­nic che­mi­cal vapor depo­si­tion – MOCVD. Nowe labo­ra­to­rium wkrót­ce sta­ło się jed­nym z zale­d­wie trzech zna­nych w świe­cie ośrod­ków epi­tak­sji HgCd­Te tech­ni­ką MOCVD. Labo­ra­to­rium MOCVD WAT-VIGO sta­no­wi szcze­gól­ny, w pol­skich realiach, przy­kład współ­pra­cy nauko­we­go zespo­łu uczel­nia­ne­go z fir­mą wdro­że­nio­wą zaawan­so­wa­nej tech­no­lo­gii.

ZFCS liczy szes­na­ście  osób w tym: czte­rech samo­dziel­nych pra­cow­ni­ków nauko­wych, sze­ściu dok­to­rów, oraz gru­pę skła­da­ją­cą się z ośmiu dok­to­ran­tów i pra­cow­ni­ków inży­nie­ryj­no-techicz­nych. Funk­cję kie­row­ni­ka Zakła­du peł­nił do paź­dzier­ni­ka 2015 roku prof. dr hab. inż. Anto­ni Rogal­ski, czło­nek rze­czy­wi­sty PAN.

Obec­nie kie­row­ni­kiem Zakła­du jest absol­went Wydzia­łu Che­mii i Fizy­ki Tech­nicz­nej WAT płk dr hab. inż. Piotr Mar­ty­niuk, prof. WAT, któ­ry ukoń­czył stu­dia z wyróż­nie­niem w 2001 r. na kie­run­ku fizy­ka tech­nicz­na. Pra­cę dok­tor­ską na temat: „Gra­nicz­ne para­me­try detek­to­rów pod­czer­wie­ni z kwan­to­wy­mi efek­ta­mi roz­mia­ro­wy­mi” pod kie­run­kiem prof. dr hab. inż. Anto­nie­go Rogal­skie­go obro­nił na Wydzia­le Elek­tro­ni­ki i Tech­nik Infor­ma­cyj­nych Poli­tech­ni­ki War­szaw­skiej w 2008 roku. W 2018 roku został awan­so­wa­ny na sto­pień puł­kow­ni­ka oraz mia­no­wa­ny na sta­no­wi­sko pro­fe­so­ra nad­zwy­czaj­ne­go WAT.

Pra­cow­ni­cy ZFCS mogą poszczy­cić się zna­ko­mi­tym odbio­rem ich prac nauko­wych w świe­cie. Publi­ka­cje i mono­gra­fie naukow­ców ZFCS były w ostat­nich latach cyto­wa­ne oko­ło pię­ciu tysię­cy razy, tak­że przez naj­bar­dziej uzna­ne zespo­ły z całe­go świa­ta pra­cu­ją­ce w podob­nej tema­ty­ce. Zasad­ni­czy­mi kie­run­ka­mi obec­nych badań są pra­ce obej­mu­ją­ce tech­no­lo­gię otrzy­my­wa­nia, bada­nia wła­ści­wo­ści oraz zasto­so­wa­nia pół­prze­wod­ni­ków do detek­cji pro­mie­nio­wa­nia pod­czer­wo­ne­go. Doty­czą one głów­nie HgCd­Te, oraz struk­tur nisko­wy­mia­ro­wych ze związ­ków AIII-BV, w tym super­sie­ci InAs/​GaSb

W ostat­nim cza­sie w ZFCS pod­ję­to inten­syw­ne dzia­ła­nia orga­ni­za­cyj­ne w celu stwo­rze­nia nowo­cze­sne­go labo­ra­to­rium epi­tak­sji z wią­zek mole­ku­lar­nych do wytwa­rza­nie super­sie­ci dru­gie­go typu z InAs/​GaSb. W efek­cie tych sta­rań 15 lip­ca 2013 roku w Woj­sko­wej Aka­de­mii Tech­nicz­nej, wspól­nie z fir­mą Vigo Sys­tem S.A. pod­pi­sa­no umo­wę na reali­za­cję tego przed­się­wzię­cia. Nowo­cze­sne zaple­cze tech­no­lo­gicz­ne umoż­li­wi ZFCS pozo­sta­nie w świa­to­wej czo­łów­ce zespo­łów zaj­mu­ją­cych się detek­to­ra­mi pod­czer­wie­ni. Roz­bu­do­wa labo­ra­to­rium umoż­li­wia­ją­ce­go pro­wa­dze­nie prac badaw­czo-roz­wo­jo­wych i pro­duk­cję detek­to­rów tech­ni­ką MBE, to kolej­ny pro­jekt pro­wa­dzo­ny przez fir­mę VIGO Sys­tem S.A. wspól­nie z Woj­sko­wą Aka­de­mią Tech­nicz­ną. Otwar­cia nowe­go labo­ra­to­rium doko­na­no 21 kwiet­nia 2015 roku..